Weerdkampen. Graven bij Valkenburg, Zuid-Holland. ADC Monografie 29

Jeroen Lopik en Wouter K. Vos (red)

Hardback, 722 pp. ADC 2021

In opdracht van de Provincie Zuid-Holland heeft ADC ArcheoProjecten in de periode van dinsdag 24 juli 2018 t/m vrijdag 2 november 2018 een opgraving (DO) uitgevoerd binnen plangebied Weerdkampen, in het kader van de verbreding van de Tjalmaweg. Na de veldcampagne zijn in het voorjaar van 2019 vervolgens nog een groot aantal houten palen van de aangetroffen Romeinse weg gelicht.
Directe aanleiding voor het archeologisch onderzoek zijn de geplande bodemingrepen ten behoeve van de realisatie van de Tjalmastrook, onderdeel van de RijnlandRoute. Door de geplande infrastructurele bodemingrepen (verdiepte wegligging, afslagen, kabels en leidingen, cunetten, bermsloten) worden mogelijke archeologische waarden bedreigd. Ten einde deze mogelijk in de ondergrond aanwezige archeologische waarden te karteren en waarderen is in de periode 2017-2019 in verschillende fasen een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd door ADC ArcheoProjecten. In dat overkoepelende onderzoek is het plangebied van voorliggende opgraving aangeduid als zone 3. Voor deze zone is een advies voor verder onderzoek in de vorm van een archeologische opgraving uitgegeven. Het bevoegd gezag betreffende archeologie (PZH – CVT) heeft dit advies overgenomen. Voorliggend rapport betreft deze archeologische opgraving.
Aangezien het plangebied Weerdkampen een onderdeel is van een groter geheel, waarvan een aanzienlijk deel in de jaren ’80 van de vorige eeuw onder de noemer Marktveld werd opgegraven, kunnen de resultaten (bij voorkeur) niet op zichzelf staand worden besproken. Een poging om de gegevens van de oude opgravingen te verweven met die van voorliggend onderzoek is een behoorlijke opgave gebleken. Al moet worden toegegeven dat het betrekken van de Marktveld gegevens slechts in beperkte mate is gelukt, is het wel de moeite waard gebleken. Niet alleen kunnen veel resultaten worden bevestigd en aangescherpt, er zijn ook interessante nieuwe gegevens toegevoegd aan de geschiedenis van de nederzetting Marktveld-Weerdkampen, niet in de laatste plaats de aanzienlijk langere looptijd van de site.
De nederzetting Marktveld-Weerdkampen was onderdeel van een ca. 1,3 km lang bewoningslint op de oeverwal van de Rijn. Aan de noordzijde lag het castellum, waartegen een vicus was gelegen. De zuidelijke randzone van die vicus werd vermoedelijk bij de opgraving Veldzicht (eind jaren ’90) aangetroffen. Een reiziger die de Romeinse weg naar het castellum Matilo (Leiden) bewandelde passeerde daarna eerst de nederzetting Marktveld-Weerdkampen om vervolgens de vicus De Woerd aan te doen, gelegen aan de zuidelijke zijde van het lint. Bij onderzoek op het voormalige vliegkamp Valkenburg, dat tijdens het afronden van deze rapportagenog lopende is, zijn de restanten aangetroffen van een castra, een legioenskamp. In de 1e eeuw n. Chr. (Fase 1) strijkt het Romeinse leger hier neer binnen de omwalling. In dezelfde periode wordt het castellum aangelegd. Het feit dat er houtbouw op het binnenterrein van de castra is geplaatst en de vrij robuuste bouw van de verdedigingswerken, wijst op een verblijf van een of enkele jaren. Wanneer de castra (deels) in onbruik raakt is vooralsnog niet bekend, maar de militaire occupatie ter hoogte van Marktveld- Weerdkampen loopt in ieder geval door tot in het tweede decennium van de 2e eeuw (Fase 2). Na een reeks heftige overstromingen (Fase 3), die onder andere de Romeinse weg en het grafveld beschadigen, verdwijnt de militaire aanwezigheid. Hiermee lijkt er wat betreft bewoning een hiaat te zijn ontstaan dat tot aan het eind van de 2e eeuw duurt (Fase 4), tenzij de veronderstelde dateringen van Marktveld kloppen en er direct aansluitend wordt gewoond. In deze periode wordt de Romeinse weg vernieuwd en worden de twee grafvelden vermoedelijk gebruikt door mogelijk de soldaten van het castellum maar in elk geval door de bewoners van de omliggende vicus en die van De Woerd, waarmee de term intermediate site van toepassing is. Aan het eind van de 2e eeuw staan er hooguit enkele gebouwen aan de noordzijde, dicht bij de Marktveldgeul.
In de opvolgende Fase 5 groeit de locatie uit tot volwaardige nederzetting, waar de bewoners in ieder geval hebben kunnen voorzien in hun eigen bestaan. Er worden er in totaal acht boerderijen, een heiligdom en enkele bijgebouwen geplaatst. In de laatste bewoningsfase komen er nog eens vier boerderijen en drie bijgebouwen bij, hoewel een aantal van de gebouwen uit de voorgaande fase hiervoor zijn afgebroken. Samengevat draait de nederzetting voornamelijk op het houden van runderen, het verwerken van graan (zelf verbouwd en/of aangevoerd), visvangst en het fokken van paarden. Deze activiteiten zijn duidelijk gericht op een surplus-productie, waarschijnlijk bedoeld om het castellum enbeide vici te ondersteunen. Andere ambachten, voornamelijk been- metaal- en houtbewerking, wordenslechts beperkt beoefend en moeten voornamelijk gezien worden als huisvlijt. Een ietwat vreemde eend in de bijt is de steenhandel. Maar het is bij lange na niet zeker of dit daadwerkelijk aan de orde is geweest.
Bij de interpretatie van zowel de nederzetting Marktveld-Weerdkampen als de vicus De Woerd valt op dat beide onderling voornamelijk een aanvullend karakter lijken te hebben. Marktveld-Weerdkampen heeft duidelijk een meer agrarische functie, terwijl de Woerd is opgezet als ambachtelijke- en handelsnederzetting. Het castellum en de vici zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden binnen een groter geheel. Dat de bewoners van Marktveld-Weerdkampen voornamelijk zo niet uitsluitend graan, vlees, vis en paarden produceerden voor de soldaten en bewoners van het castellum en beide vici is evident. Het mag duidelijk zijn dat de microregio en het bewoningslint bestond uit verschillende componenten die functioneel op elkaar waren afgestemd.

 
Prijsinformatie:
Prijs per stuk:
€ 69,95
Aantal: Bestellen

Voorraad